10th board exam update – शैक्षणिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये दहावी बोर्डाच्या परीक्षेसाठी तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाने एक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. या निर्णयामुळे परीक्षेचा ताण सहन करणाऱ्या लाखो विद्यार्थ्यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. यावर्षीची दहावीची परीक्षा फेब्रुवारी महिन्याच्या २० तारखेपासून सुरू होणार असून, या परीक्षेपूर्वीच बोर्डाने उत्तीर्ण होण्यासाठीचे नियम अधिक लवचिक बनवले आहेत.

मूल्यमापन पद्धतीत केलेले महत्त्वाचे बदल

परीक्षा प्रणालीमध्ये गुणांची गणना करताना अंतर्गत आणि बाह्य मूल्यमापन या दोन्ही घटकांचा समावेश असतो. आतापर्यंत जो नियम अस्तित्वात होता, त्यानुसार विद्यार्थ्यांना केवळ एकूण गुण मिळवणे पुरेसे नव्हते. त्यांना लेखी परीक्षेत अनिवार्यपणे किमान २५ टक्के गुण संपादन करणे आवश्यक होते. या कठोर नियमामुळे अनेक विद्यार्थ्यांना अपयश स्वीकारावे लागले होते, जरी त्यांचे एकूण गुण उत्तीर्णतेच्या मर्यादेपेक्षा जास्त असले तरीही.

नवीन व्यवस्थेनुसार हा नियम आता बदलण्यात आला आहे. विद्यार्थ्यांना आता फक्त एकूण गुण पाहून उत्तीर्ण घोषित केले जाईल. म्हणजेच शाळेतील अंतर्गत मूल्यमापनातील गुण आणि बाह्य लेखी परीक्षेतील गुण यांची एकत्रित बेरीज ३५ किंवा त्यापेक्षा जास्त असल्यास विद्यार्थी उत्तीर्ण मानला जाईल. यामुळे विद्यार्थ्यांवरील अनावश्यक ताणतणाव कमी होण्यास मदत होईल.

लेखी परीक्षेतील किमान गुणांचा अडसर दूर

पूर्वीच्या व्यवस्थेत एक विशिष्ट परिस्थिती निर्माण होत होती. जर एखाद्या विद्यार्थ्याने शाळेतील सतत सर्वंकष मूल्यमापनात उत्तम कामगिरी केली आणि २० पैकी पूर्ण २० गुण मिळवले, परंतु बोर्डाच्या लेखी परीक्षेत त्याला केवळ १५ गुण मिळाले, तर असे एकूण ३५ गुण असूनही तो विद्यार्थी अनुत्तीर्ण ठरत होता. कारण लेखी परीक्षेत त्याला ८० पैकी किमान २० गुण म्हणजेच २५ टक्के गुण मिळवणे अनिवार्य होते.

या अन्यायकारक नियमामुळे अनेक होतकरू विद्यार्थ्यांचे भविष्य अंधकारमय होत होते. आता या नियमात सुधारणा केल्यामुळे असे विद्यार्थी आता उत्तीर्ण होऊ शकतील. अंतर्गत मूल्यमापनात २० गुण आणि लेखी परीक्षेत १५ गुण असे एकूण ३५ गुण मिळवणारा विद्यार्थी आता यशस्वी मानला जाईल. त्याला पुन्हा परीक्षा द्यावी लागणार नाही.

अत्यंत कमी गुणांतही उत्तीर्णतेची शक्यता

नवीन नियमानुसार आणखी एक आश्चर्यकारक बाब समोर आली आहे. जर एखाद्या विद्यार्थ्याला अंतर्गत मूल्यमापनात २० पैकी पूर्ण गुण मिळाले आणि लेखी परीक्षेत ८० पैकी फक्त १५ गुण मिळाले, तरी तो विद्यार्थी उत्तीर्ण होईल. याचा अर्थ असा की सैद्धांतिकदृष्ट्या एखादा विद्यार्थी लेखी परीक्षेत अत्यल्प गुण मिळवूनही उत्तीर्ण होऊ शकतो. जर त्याने शाळेतील अंतर्गत कामात चांगली कामगिरी केली असेल तर त्याला बोर्ड परीक्षेत केवळ १५ गुण मिळवणे पुरेसे आहे.

अधिक स्पष्टपणे सांगायचे झाल्यास, तोंडी परीक्षा म्हणजेच अंतर्गत मूल्यमापनात विद्यार्थी पूर्ण २० गुण मिळवू शकतो. त्यामुळे लेखी परीक्षेत त्याला किमान १५ गुण मिळाले तर त्याचे एकूण गुण ३५ होतात आणि तो उत्तीर्ण ठरतो. हे नियम विद्यार्थ्यांसाठी खूपच फायदेशीर ठरणार आहेत.

त्रिभाषा सूत्रातील नवीन तरतूद

भाषा विषयांसाठी देखील बोर्डाने एक उदार धोरण स्वीकारले आहे. दहावी वर्गात विद्यार्थ्यांना सामान्यतः तीन भाषा अभ्यासाव्या लागतात – मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी. या तीन भाषांच्या परीक्षेसाठी एकूण १५० गुणांची रचना आहे, प्रत्येक भाषेसाठी ५० गुण. नवीन नियमानुसार या तिन्ही भाषांमध्ये मिळून जर विद्यार्थ्याला १०५ गुण मिळाले तर तो तिन्ही भाषांमध्ये उत्तीर्ण मानला जाईल.

या नियमात एक अट मात्र आहे. विद्यार्थ्याला किमान एका भाषेत २५ गुणांपेक्षा अधिक गुण मिळवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याला इंग्रजीमध्ये २५ गुण, मराठीमध्ये ४० गुण आणि हिंदीमध्ये ४० गुण मिळाले, तर त्याची एकूण बेरीज १०५ होते. या परिस्थितीत तो विद्यार्थी तिन्ही भाषांमध्ये उत्तीर्ण मानला जाईल. हा नियम भाषांमध्ये कमकुवत असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी वरदान ठरणार आहे.

गणित आणि विज्ञान विषयांसाठी विशेष सवलत

गणित आणि विज्ञान हे विद्यार्थ्यांसाठी सर्वात आव्हानात्मक विषय मानले जातात. अनेक विद्यार्थी या विषयांमुळे अपयशी ठरतात. त्यांच्या सोयीसाठी बोर्डाने एक नवीन फॉर्म्युला लागू केला आहे. या नियमानुसार गणित आणि विज्ञान या दोन विषयांमध्ये मिळून जर विद्यार्थ्याला ७० गुण मिळाले तर तो दोन्ही विषयांमध्ये उत्तीर्ण मानला जाईल.

या नियमातही एक अट आहे. विद्यार्थ्याला यापैकी किमान एका विषयात २५ गुणांपेक्षा अधिक गुण मिळवणे बंधनकारक आहे. म्हणजे जर एखाद्या विद्यार्थ्याला गणितात ४५ गुण आणि विज्ञानात २५ गुण मिळाले तर त्याची एकूण बेरीज ७० होते आणि तो दोन्ही विषयांमध्ये यशस्वी ठरतो. हा नियम विशेषतः त्या विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त आहे ज्यांना या विषयांपैकी एकामध्ये चांगली पकड आहे परंतु दुसऱ्यात थोडे कमकुवत आहेत.

विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम

या नवीन नियमांमुळे विद्यार्थ्यांवरील अनावश्यक मानसिक ताण कमी होण्यास मदत होईल. परीक्षेच्या काळात विद्यार्थी प्रचंड दडपणाखाली असतात. काही विद्यार्थ्यांना या तणावामुळे आरोग्यविषयक समस्या देखील निर्माण होतात. लवचिक उत्तीर्ण नियमांमुळे विद्यार्थ्यांना अपयशाची भीती कमी वाटेल आणि ते अधिक आत्मविश्वासाने परीक्षा देऊ शकतील.

शिक्षकांचे मत आहे की हे नियम विद्यार्थी केंद्रित आहेत. प्रत्येक विद्यार्थ्याची क्षमता वेगळी असते आणि सर्वांनाच सर्व विषयांमध्ये समान प्रावीण्य मिळवणे शक्य नसते. काही विद्यार्थी भाषांमध्ये चांगले असतात तर काही गणित-विज्ञानात. नवीन नियमांमुळे विद्यार्थ्यांना त्यांच्या बलस्थानांचा फायदा घेता येईल.

समाजातील प्रतिक्रिया

शिक्षण क्षेत्रातील तज्ञांनी या निर्णयाचे स्वागत केले आहे. त्यांच्या मते, परीक्षा पद्धती विद्यार्थ्यांना गुंडाळणारी नसून त्यांचे मूल्यमापन करणारी असली पाहिजे. पालकांनीही या निर्णयावर समाधान व्यक्त केले आहे. अनेक पालकांना आपल्या मुलांच्या भविष्याची चिंता असते आणि हे नियम त्यांचा बराचसा ताण कमी करतात.

तथापि, काही विश्लेषकांचे मत आहे की या नियमांमुळे शैक्षणिक दर्जात घट होऊ शकतो. विद्यार्थी कमी मेहनत करून उत्तीर्ण होऊ शकतात असा विचार करू शकतात. परंतु बोर्डाचे म्हणणे आहे की हे नियम केवळ विद्यार्थ्यांना संधी देण्यासाठी आहेत, गुणवत्ता कमी करण्यासाठी नाहीत.

महाराष्ट्र बोर्डाच्या या नवीन उत्तीर्ण नियमांमुळे लाखो विद्यार्थ्यांना दिलासा मिळाला आहे. फेब्रुवारी २० पासून सुरू होणाऱ्या परीक्षेसाठी विद्यार्थी आता अधिक सकारात्मक मानसिकतेने तयारी करू शकतात. हे नियम विद्यार्थ्यांना संधी देतात, त्यांची क्षमता ओळखतात आणि त्यांचे मानसिक आरोग्य जपतात. शिक्षण हे विद्यार्थ्यांना प्रगतीच्या मार्गावर नेणारे असावे, त्यांना अडथळा ठरणारे नसावे, हा यामागचा मूलभूत विचार आहे.